مقدمه: چرا نقشه تأسیسات ستون پنهان کیفیت ساختمان است؟
در فرآیند ساختوساز، تمرکز بسیاری از کارفرمایان بر طراحی ظاهری بنا یا استحکام سازه قرار دارد. با این حال، تجربه پروژههای ساختمانی در ایران نشان میدهد که کیفیت واقعی بهرهبرداری از یک ساختمان، به نقشه تأسیسات آن وابسته است. ساختمانی که دارای معماری مناسب و سازه مقاوم باشد، اما تأسیسات آن اصولی طراحی نشده باشد، در عمل با مشکلات متعدد روبهرو خواهد شد.
در کنار نقشه معماری ساختمان و نقشه سازه ساختمان نقشه تأسیسات سومین رکن اصلی طراحی ساختمان در ایران محسوب میشود و نقش مستقیمی در آسایش، ایمنی و ارزش ملک دارد.
نقشه تأسیسات چیست و چه جایگاهی در ساختمان دارد؟
نقشه تأسیسات مجموعهای از نقشهها و مدارک فنی است که نحوه طراحی و جانمایی سیستمهای مکانیکی و الکتریکی ساختمان را مشخص میکند. این نقشهها پیش از شروع عملیات اجرایی تهیه میشوند و مبنای کار مجریان، ناظران و پیمانکاران تأسیساتی قرار میگیرند.
مطابق آنچه در مقاله مراحل ساختمانسازی در ایران توضیح داده شده است، هرگونه ضعف در طراحی نقشهها در مراحل ابتدایی، در مراحل بعدی ساخت با هزینههای سنگین اصلاح همراه خواهد بود.
تفاوت نقشه تأسیسات با اجرای تأسیسات
یکی از اشتباهات رایج در ساختوسازهای غیرحرفهای، یکسان دانستن طراحی نقشه تأسیسات با اجرای آن است. در حالی که این دو کاملاً متفاوت هستند.
نقشه تأسیسات:
بر پایه محاسبات مهندسی تهیه میشود
قبل از اجرا آماده است
مبنای کنترل فنی و حقوقی پروژه است
در مقابل، اجرای تأسیسات تنها پیادهسازی فیزیکی این نقشهها در کارگاه ساختمانی است. نبود نقشه معتبر، حتی اجرای دقیق را نیز بیارزش میکند.
جایگاه قانونی نقشه تأسیسات در ایران
در نظام فنی و مهندسی ایران، طراحی نقشه تأسیسات یک الزام قانونی است. این نقشهها باید مطابق مقررات ملی ساختمان تهیه شوند که مرجع رسمی آن مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است:
همچنین بررسی و تأیید نقشههای تأسیساتی توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور انجام میشود:
بدون تأیید این نقشهها، امکان صدور پروانه ساخت یا پایان کار وجود ندارد(دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان).
اجزای اصلی نقشه تأسیسات ساختمان
نقشه تأسیسات ساختمان بهطور کلی شامل دو بخش اصلی است:
تأسیسات مکانیکی
شامل سیستمهایی مانند:
لولهکشی آب و فاضلاب
گرمایش و سرمایش
تهویه مطبوع و گازرسانی
طراحی این بخش باید با شرایط اقلیمی و نوع مصالح ساختمانی مورد استفاده هماهنگ باشد.
تأسیسات الکتریکی
شامل:
برقرسانی و روشنایی
سیستم ارت
اعلام حریق
سیستمهای جریان ضعیف
این بخش باید هماهنگی دقیقی با نقشه سازه ساختمان داشته باشد تا ایمنی بنا تضمین شود.
اهمیت نقشه تأسیسات در بازار املاک ایران
در شهرهایی مانند شیراز و صدرا، کیفیت تأسیسات ساختمان به یکی از معیارهای اصلی خریداران تبدیل شده است. ساختمانهایی که دارای نقشه تأسیسات اصولی هستند:
هزینه نگهداری کمتری دارند
مصرف انرژی بهینهتری دارند
ارزش ملک بالاتری ایجاد میکنند
به همین دلیل، نقشه تأسیسات یک عامل کلیدی در تصمیمگیری خریداران محسوب میشود.
بخش دوم: انواع نقشه تأسیسات در ایران
مقدمه: چرا انواع نقشه تأسیسات اهمیت دارند؟
در فرآیند طراحی ساختمانها، تأسیسات به دو بخش اصلی تقسیم میشوند: تأسیسات مکانیکی و تأسیسات الکتریکی. هر یک از این دو بخش نقشههای خاص خود را دارند که نه تنها از نظر اجرایی مهماند، بلکه در عملکرد بهینه ساختمان، کاهش هزینههای نگهداری، ایمنی و راحتی کاربران نقش تعیینکنندهای ایفا میکنند.
در این بخش، به بررسی انواع نقشه تأسیسات در ایران و تفاوتهای اساسی میان آنها خواهیم پرداخت.
۱. نقشه تأسیسات مکانیکی
تعریف و کاربرد نقشه تأسیسات مکانیکی
نقشه تأسیسات مکانیکی شامل سیستمهایی است که با آب، هوا، گاز و گرما/سرما در ارتباط هستند. این بخش از تأسیسات بهویژه در ساختمانهای مسکونی، تجاری و اداری اهمیت زیادی دارد چرا که علاوه بر تأمین راحتی کاربران، تأثیر مستقیمی بر مصرف انرژی و هزینههای ساختمان میگذارد.
اجزای تأسیسات مکانیکی
نقشه تأسیسات مکانیکی بهطور معمول شامل این بخشها است:
لولهکشی آب سرد و گرم: طراحی شبکه لولهها برای تأمین آب مصرفی.
سیستم فاضلاب و هواکشها: نقشهای برای انتقال آبهای کثیف و تهویه.
سیستمهای گرمایش و سرمایش: مانند سیستمهای تهویه مطبوع، سیستمهای گرمایش از کف، و چیلرها.
گازرسانی و تأسیسات ویژه: شامل لولهکشی گاز و سیستمهای تهویه خاص.
لینک مرتبط:
برای اطلاعات بیشتر درباره مصالح ساختمانی که در سیستمهای تأسیساتی مورد استفاده قرار میگیرند، به مقاله انواع مصالح ساختمانی مراجعه کنید.
۲. نقشه تأسیسات الکتریکی
تعریف و کاربرد نقشه تأسیسات الکتریکی
نقشه تأسیسات الکتریکی طراحیشده برای تأمین برق ساختمان، سیستمهای روشنایی، سیستمهای اعلام و اطفای حریق و دیگر نیازهای الکتریکی در یک ساختمان است. این بخش از تأسیسات نه تنها بر عملکرد سیستمهای برقی ساختمان تأثیر میگذارد بلکه امنیت ساختمان را نیز تضمین میکند.
اجزای تأسیسات الکتریکی
نقشه تأسیسات الکتریکی شامل موارد زیر است:
سیستم برقرسانی و روشنایی: طراحی شبکه برقرسانی و روشنایی ساختمان.
سیستم ارت: برای جلوگیری از آسیبهای احتمالی ناشی از جریان الکتریسیته.
سیستم اعلام حریق: نصب سیستمهای اعلام حریق بهمنظور ایمنی کاربران.
سیستمهای جریان ضعیف: شامل دوربینهای مدار بسته، سیستمهای کنترل دسترسی و غیره.
لینک مرتبط:
برای مطالعه بیشتر در مورد نقشههای سازه ساختمان که با تأسیسات الکتریکی هماهنگ هستند، مقاله نقشه سازه در ایران را بررسی کنید.
۳. تفاوتهای کلیدی بین تأسیسات مکانیکی و الکتریکی
تأسیسات مکانیکی:
سیستمهایی با اتصال به منابع فیزیکی مانند آب، گاز و هوا
نیاز به طراحی دقیق برای کنترل دما و مصرف انرژی
تأسیسات الکتریکی:
سیستمهایی که با جریان الکتریسیته و سیگنالهای الکترونیکی سر و کار دارند
تأکید بیشتر بر امنیت، کنترل تجهیزات و اطلاعرسانی در واقع، طراحی دقیق و هماهنگی این دو بخش، یک ساختمان را به یک فضای امن، کارآمد و قابلقبول برای ساکنان و کاربران آن تبدیل میکند.
۴. تأسیسات ویژه در نقشه تأسیسات ساختمان
برخی از ساختمانها نیاز به تأسیسات ویژه دارند که علاوه بر نیازهای اساسی، به تأمین شرایط خاص محیطی، بهداشتی و صنعتی کمک میکنند. از جمله این تأسیسات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
سیستمهای تصفیه آب: برای ساختمانهای صنعتی یا بهداشتی.
سیستمهای انرژیهای تجدیدپذیر: مانند پنلهای خورشیدی و پمپهای گرمایشی.
سیستمهای تهویه ویژه: برای فضاهای خاص مانند آزمایشگاهها یا بیمارستانها.
در این زمینه، مقاله مراحل ساختمانسازی در ایران میتواند کمک زیادی به شما در درک چگونگی طراحی این تأسیسات ویژه و تأثیر آنها در کیفیت ساختمان نماید.
۵. تفاوت نقشه تأسیسات با اجرای تأسیسات
برای ساخت تأسیسات در یک پروژه ساختمانی، داشتن نقشه تأسیسات درست، الزامی است. نقشه تأسیسات در واقع نقشهای است که در آن، محل و ترتیب قرارگیری سیستمهای مختلف تأسیساتی مشخص میشود. این نقشه در اختیار پیمانکاران و ناظران قرار میگیرد تا بهدرستی اجرای پروژه را انجام دهند.
اما اجرای تأسیسات، جدا از طراحی آنها، میتواند به کیفیت اجرای سیستمهای تأسیساتی بستگی داشته باشد. بهعبارتدیگر، در صورتی که طراحی نقشه تأسیسات عالی باشد، اما پیمانکار نتواند سیستمها را بهدرستی اجرا کند، مشکلات زیادی پیش خواهد آمد.
پایان بخش دوم
در این بخش، شما با انواع نقشههای تأسیسات آشنا شدید و دیدید که چگونه این نقشهها میتوانند بر کیفیت ساختمان تأثیر بگذارند. در بخشهای بعدی، به نحوه هماهنگی نقشههای تأسیساتی با سایر بخشهای پروژه خواهیم پرداخت.
بخش سوم: چگونگی هماهنگی نقشه تأسیسات با سایر نقشهها
مقدمه: اهمیت هماهنگی نقشه تأسیسات با سایر نقشهها
یکی از مهمترین بخشهای طراحی ساختمان، هماهنگی دقیق میان نقشه تأسیسات و سایر نقشهها مانند نقشه معماری، سازه و فنی است. این هماهنگی نه تنها در مرحله طراحی بلکه در مرحله اجرایی و بهرهبرداری از ساختمان نیز اهمیت دارد. عدم هماهنگی بین این نقشهها میتواند منجر به مشکلات جدی در ساخت، بهرهبرداری و حتی ایمنی ساختمان شود.
در این بخش، به بررسی نحوه هماهنگی نقشه تأسیسات با سایر نقشهها خواهیم پرداخت.
هماهنگی نقشه تأسیسات با نقشه معماری
چرا هماهنگی نقشه تأسیسات با نقشه معماری ضروری است؟
نقشه معماری طرح کلی ساختمان را شامل میشود که شامل مشخصات فضاهای مختلف، ابعاد، محل دربها، پنجرهها و سایر اجزای ساختمان است. این نقشه بهعنوان راهنما برای نصب تأسیسات در مکانهای مناسب بهکار میرود. هماهنگی دقیق نقشه تأسیسات با نقشه معماری، از تداخل سیستمهای تأسیساتی با فضاهای معماری جلوگیری میکند.
سیستمهای تهویه و تهویه مطبوع: طراحی این سیستمها باید بهگونهای باشد که با ابعاد فضاهای مختلف هماهنگ باشند.
لولهکشیها: باید بهگونهای طرح شوند که فضای مفید ساختمان را اشغال نکنند و همچنین از ایمنی بالایی برخوردار باشند.
لینک مرتبط:
برای اطلاعات بیشتر در خصوص نقشه معماری ساختمان، مقاله نقشه معماری در ایران را بررسی کنید.
هماهنگی نقشه تأسیسات با نقشه سازه
تأسیسات باید با نقشه سازه هماهنگ باشند!
نقشه سازه به طراحی ساختار مقاوم ساختمان اشاره دارد و شامل اسکلت ساختمان و اجزای باربر است. تأسیسات باید بهگونهای در نقشه طراحی شوند که با این اجزای مقاوم تداخل نداشته باشند. بهطور خاص، سیستمهای لولهکشی، برقرسانی، و تهویه باید در بخشهایی از ساختمان قرار گیرند که هیچگونه اختلالی در بارهای سازه ایجاد نکنند.
سیستمهای لولهکشی آب و فاضلاب: باید طوری طراحی شوند که با عناصر باربر تداخل نداشته باشند.
سیستمهای گرمایش و سرمایش: باید از لحاظ مکانیابی و طراحی با اسکلت ساختمان هماهنگ باشند.
لینک مرتبط:
برای اطلاعات بیشتر در مورد نقشه سازه و چگونگی طراحی آن، مقاله نقشه سازه در ایران را مطالعه کنید.
تأسیسات و هماهنگی با فضاهای دیگر ساختمان
تأسیسات باید در فضاهای مناسب قرار گیرند
نقشه تأسیسات باید بهگونهای طراحی شود که با فضاهای مختلف ساختمان هماهنگ باشد. این شامل فضاهای عمومی مانند پارکینگها، لابیها و راهپلهها میشود که تأسیسات باید در این فضاها بدون تداخل و ایجاد محدودیت در دسترسی نصب شوند.
سیستمهای تهویه: باید طوری طراحی شوند که به تمام فضاهای ساختمان خدمترسانی کنند.
سیستمهای برقی: باید در مکانهایی قرار گیرند که از نظر ایمنی و دسترسی مناسب باشند.
تأسیسات ویژه و هماهنگی با نیازهای خاص
تأسیسات ویژه در ساختمانهای خاص
برخی از ساختمانها، بهویژه بیمارستانها، آزمایشگاهها یا کارخانهها، نیاز به تأسیسات ویژه دارند که باید بهطور دقیق در نقشه تأسیسات گنجانده شوند. این تأسیسات باید با نیازهای خاص آنها هماهنگ باشند.
سیستمهای تهویه برای بیمارستانها: این سیستمها باید بهگونهای طراحی شوند که هوای داخلی بهطور مؤثر و ایمن پاکسازی شود.
سیستمهای گازرسانی در ساختمانهای صنعتی: باید طوری طراحی شوند که به سلامت و ایمنی کاربران آسیب نرسانند.
لینک مرتبط:
برای مطالعه بیشتر در خصوص تأسیسات ویژه و سیستمهای خاص، مقاله انواع تأسیسات ویژه ساختمان را مشاهده کنید.
نتیجهگیری: اهمیت هماهنگی کامل در طراحی نقشه تأسیسات
در این بخش، بررسی شد که هماهنگی میان نقشه تأسیسات و سایر نقشهها (معماری، سازه، فنی) چقدر اهمیت دارد. این هماهنگی نه تنها کیفیت ساخت و ساز را بهبود میبخشد بلکه از بروز مشکلات در مراحل ساخت جلوگیری میکند و باعث کارایی بهتر سیستمهای تأسیساتی در ساختمان میشود.
پایان بخش سوم
در این بخش، اهمیت هماهنگی نقشه تأسیسات با سایر نقشهها را بررسی کردیم. در بخشهای بعدی، چگونگی اجرای دقیق نقشه تأسیسات و نظارت بر آن را بررسی خواهیم کرد.
